تبلیغات
معماری - معابد مصری و یونانی
به نام یکتا معمار هستی

معابد مصری و یونانی

یکشنبه 15 خرداد 1390 11:29 ق.ظ

نویسنده : مصطفی نصیری اوانکی
ارسال شده در: مصر باستان ،
 

** در این مطلب شما می تونید با تفاوت معابد یونانی و معابد مصری آشنا بشید **

معبد رایجترین و بهترین نوع شناخته شده معماری عمومی یونان است و معبد عملکرد یکسانی مانند کلیسای مدرن نداشت.معابد به عنوان ذخیره گنجینه‌های مربوط به آیین چند خدایی قرار می‌گرفت یا به عنوان مکان باســـتان بت ها بود ولی از زمان فــــــــیدیاس (Pheidias) به یک کار هنری بزرگ تبدیل شد. معبد جایی برای زاهـدان خدا بود و در آنجا مجسمه‌ها ، کلاه خودها و اسـلحه خود را به عنون صـدقه رها می‌کردند. فضـای داخل معبد یا سلا (cella) به عنوان جا خزینه قرار می‌گرفت و معمولاً یک ردیف دیگر از ستون داشت.

در صورتی که در مصر اگر عظیم ترین و گیراترین یادمانهای پادشاهی کهن را هرمهای آن بدانیم، در دوره پادشاهی جدید، معابد با شکوه به چنان مقامی می رسند. مراسم دفن، همچون گذشته، با دقت و شکوهی بی مانند برگزار می شد و اشراف و پادشاهان به پیروی از سنت پادشاهی میانه، مرقدها یا اتاقکهای تدفین خویش را از دل صخره های غرب نیل می تراشیدند و در می آوردند. در دره شاهان، مقبره ها را از دل تخته سنگها تراشیده اند و راه رسیدن به آنها دالانهای درازی است به طول ۱۵۰۰ متر که محل مقبره را تا دامنه کوه می رساند.

راههای ورود به این اتاقکهای تدفین را با دقت تمام پنهان و گم می کردند و معابد مردگان نیز به فاصله معینی از این مقبره ها در امتداد سواحل رودخانه برپا شده بودند. معبد، جایی که پادشاه در آن به پرستش خدای حامی خویش می پرداخت و پس از مرگش به عنوان نمازخانه مردگان مورد استفاده قرار می گرفت. به ساختمانی پرشکوه و مجلل و در خور مقام پادشاه و خدا تبدیل شد.


معابد یونانی از لحاظ نقشه ، شباهت نزدیكی به تالار بارگاه میسنی دارد و حتی در پیشرفته ترین شكل این معبد ، سادگی بنیادی ساختمان تالار مزبور به چشم می خورد : یك اتاق تك یا دو اتاق تو در تو بدون پنجره ، با یك در ( دو در برای مقصوره ی تو در تو ) و یك رواق با دو ستون بین دیوارهای پیش آمده ( ستون های بین دو جرز ) ، یا ستون بندی خلفی ( ستون بندی بی دیوار ) ، یا ستون بندی خلفی و قدامی ، یا هر یك از این نقشه ها كه به وسیله ی یك ردیف یا دو ردیف ستون بندی محاط شده باشند . معابد پیشین ( متعلق به دوره ی كهن ) غالبا ً دراز و باریك بودند ، كه نسبت میان دیوارهای خلفی و قدامی با دیوارهای پهلویی تقریبا ً یك به سه بود . نقشه های متعلق به دوره ی كلاسیك پسین و دوره ی هلنی به نسبت یك به دو نزدیك شدند ولی هیچ گاه دقیقا ً یك به دو نبودند . دیوارهای پهلویی معابد دوره ی كلاسیك غالبا ً كمی بیش از دو برابر دیوارهای خلفی و قدامی بودند ، همین نسبت در معابد هلنی كمی كوتاه تر می شد .

ولی در معاد مصری گذشته از معبدهای مردگان، بناهای عظیم دیگری بودند که برای ستایش از یک یا چند خدا ساخته می شدند و غالباً شاهان یکی پس از دیگری بخشهای تازه ای برای آنها می افزوده اند و ابعادی غول آسا به آنها می دادند، مانند آنچه در معابد کرنک و الاقصر دیده می شود. تمام این معبدها نقشه های اجرایی مشابهی داشتند.

نقشه هر معبد سردر دار نمونه بر امتداد محور واحد خیابانی که از وسط یک حیاط و تالار ستوندار می گذرد و به مرقدی کم نور می رسد، از دو سر قرینه سازی شده است. نشان بارز مسیر آراسته به پیکره ها، نمای سردر ساده و عظیم آن با دیوارهای شیبدار است. این معبد در دوره حاکمیت بطالسه ساخته شد و سند برجسته ای از ماندگاری سنتهای هنری مصریان است. سطح پهناور سردر مزبور به وسیله دروازه ای به دو بخش می شود. در دو سوی این دروازه شکافهای باریک و بلندی برای نگه داشتن میله پرچم تعبیه شده است. چندین نقش نیم برجسته نیز بر روی بال سردر دیده می شود. پهلوها و بالای سر در با تعدادی کارهای قالبزنی تکمیل می شود. در داخل، حیاطی وجود دارد که سه طرفش ستون بندی شده، پس از آن تالاری است بین حیاط و مرقد یا قدس الاقداس که محور طولانیش به محور کل مجموعه ساختمانی معبد عمود است.

این تالار عریض یا ستون داریعنی تالاری که سقفش روی تعدادی ستون نهاده شده است پر از ستونهای عظیم است و سقفش از تخته سنگ ساخته شده؛ این تخته سنگها بر تیرهایی افقی نهاده شده اند که اینها نیز به نوبه خود روی سنگها پاطاقی چسبیده و به سر ستونهای بزرگ قرار گرفته اند. در تالار ستوندار معبد آمون رع در کرنک ارتفاع ستونها به ۲۰ متر می رسد و سرستونها که قطرشان در بالا۲/۶۱متر است، آنقدر بزرگ هستند که می توانند وزن ۱۰۰ نفر را تحمل کنند.

مصریها که از سیمان استفاده نمی کردند برای برپا نگهداشتن ستونها، آنها را بزرگ می گرفتند تا وزنشان بیشتر شود. در بسیاری از اینگونه تالارهای ستوندار، ردیف ستونهای میانی از ردیف ستونهای کناری بلندتر بود و نتیجتاً سقف تالار را در بخش مرکزی بلندتر می کرد و در آنجا یک ردیف پنجره زیر سقفی تعبیه می شد.

دریچه های این ردیف پنجره زیر سقفی راهی برای تابیدن نور به داخل بنا می شدند عکس معابد یونانی که فاقد پنجره بودند. این شیوه ساختمان سازی، به شکل ابتدایی در نخستین سالهای حاکمیت پادشاهی کهن در معبد دره ای هرم خفرع ظاهر می شود. این ردیف پنجره زیر سقفی که ظاهراً اختراع مصریان است، تا روزگار ما به عنوان یکی از عناصر مهم معماری به حیات خود ادامه داده است و مخصوصاً در طراحی کلیساهای سده های میانه اهمیت داشت.

نمونه هایی از پلانهای معابد یونان باستان

در معابد یونان سنگهای مورد استفاده دیوارها به طور کامل تراش خورده و با بستهای فلزی با دقت بسیار نسبت به دوره کهن در کنار هم قرار گرفتند ، نصب سفالهای بامپوش نیز بر همین منوال پیشرفت نمود.

ساختمان معابد دارای پلان سه بخشی بود، که مشتمل بود بر : 1- رواق ورودی (پیشخان) 2- تالار (اتاق) قرارگاه پیکره الهه3- پستو برای نگهداری نذورات.

پلان اصلی بناها چهارگوش بود ، به جز چند پرستشگاه که با نقشه مدور ایجاد شده و دور ستونی بودند که بهترین نمونه اینگونه بناها معبد تولوس است که در شهر دلفی قرار دارد.

به جز معابد و ساختمانهای رسمی در این دوره شهر سازی نیز پیشرفت نمود و انواع بناهای عمومی مانند : تالارهای اجتماعات به شکل آمفی تئاتر ، گذرگاههای سرپوشیده و ستونهای یادبود در خیابان ها ، ورزشگاهها و باشگاههای پرورش اندام پهلوانان میدانهای دو و اسب سواری با ردیف جایگاههای پلکانی برای تماشاگران که این گونه آمفی تئاتر های سرگشاده برشیب تپه و گرداگرد میدان ورزش ساخته می شد.

فضای داخلی پارتنون دارای دو بخش جداگانه است. فضای کوچکتر (اتاق باکره یا پارتنون ) با پلانی تقریباً مربع شکل و فضای بزرگتر (مقصوره ) با پلان مستطیل شکل که مجسمه الهه آتنا پارتنوس در آن قرار داشته است که مقصوره مستطیل شکل را به سه راهرو تقسیم کرده اند. ردیف ستونهای دوریک در مقصوره به صورت ستونهای دوتایی بر روی هم قرار گرفته اند و به عنوان ستونهای نگهدارنده سقف بکار گرفته شده اند، در حالیکه ستونهای نگهدارنده بخش اتاق باکره به شیوه ایونیک است. ستونهای دوریک در نمای معبد ، نهایت تناسبات این شیوه را داراست . یعنی ارتفاع هر یک از آنها شش برابر قطر پایه شان است. تعداد خطوط مستقیم بسیار اندک در نمای معبد پارتنون حائز اهمیت و دقت است. ستونهای آن انحنای ملایمی به درون دارند و فاصله های میان آنها یکسان نیست، این فاصله ها در گوشه های معبد کمتر می شوند.

همچنین ستونهای کناری دارای ضخامت بیشتر هستند. علت این امر جلوگیری از خطای دید است. زیرا ضخامت بیشتر ستونهای کناری از تغییر شکل یافتن آنها در اثر خطای دید جلوگیری می کند. شاید دلیل این ضخامت در گوشه ها برای بیان قدرت تحمل آنها در برابر بار سنگین است و این کار نه به خاطر عملکرد ساختمانی ،بلکه بیشتر برای بیان سمبلیک به کار گرفته شده است.




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -